"در فلسفه، بسیار مهم است که همیشه هوشمند نباشیم" ویتگنشتاین

"[اما] در علوم اجتماعی، این امری ضروری است." مادلن گراویتس

منطق و شناخت :

سوژه و ابژه (ذهن و عین): نقطه شروع علم در اراده فرد در این امر نهفته که به کمک منطق خود بتواند طبیعت را درک کرده و آن را کنترل نماید. اولین مسئله مطرح شده توسط علم اینست که چگونه این کار امکان پذیر است؟ چگونه امر واقعی می تواند با تحقیقات ما کنار بیاید؟ چگونه سوژه، می تواند ابژه را بیابد  و بشناسد؟ بخش مهمی از تاریخ فلسفه، تلاشی برای پاسخ به این سوالات است. دراین واقعیت زیسته شده: خود شناخت ، اندیشه، سوژه شناسانده را از ابژه شناخت  متمایز کرده است و  رابطه آنها را به موضوعی برای تحلیل بدل کرده ست. پاسخ بنا بر اینکه به چه واژه ای اولویت بدهیم، تغییر می کند: آیا اولویت را به ابژه شناخت می دهیم یا به سوژه شناسنده ، موجود یا اندیشه، ماده یا روح، ماده یا شناخت. تاکیدی که بر این یا آن وجه شده است دو جریان بزرگ در  فلسه را از یکدیگر  جدا کرده: ماتریالیسم و ایده آلیسم.
به هرکدام از این دو اولویت بدهیم؛ سوژه یا ابژه، حال نقطه حرکتمان از هرکدام به دیگری باشد، همیشه از خلال اندیشه است که به شناخت دست می یابیم؛ به همین دلیل اقدام منطقی عقل معمولاٌ به منزله مطالعه شرایط حقیقت تعریف شده است و یا به قول سن اوگوستن به مثابه «علم علوم».
 از نظر کانت، منطق نیز مانند همه علوم از فلسفه بوجود آمده و نه آنکه  «به صورت چیزی تمام و کمال از مغز ارسطو نشات گرفته باشد»(382-322). ما باید منتظر پیشرفتهای منطق جدید می ماندیم، تا می توانسیتم اهمیت پیشینیان ارسطو (تالس دو میله Thales de Milet 640-546، فیثاغورثPythagore  570-496، زنون دلهZenon d’Elee 427-347 و افلاطون قرن پنجم قبل از میلاد) و جانشینانش : رواقیون و بالاخره منطق دانان قرون وسطارا می فهمیدیم.
همانطور که دیدیم تعقل پایه شناخت بوده و به رابطه خاصی بین یک ابژه و یک سوژه اشاره دارد. گفتن اینکه سقراط یک مرداست اولا  وجود یک ابژه و یک مفهوم را  ایجاب می کند(نام سقراط)، ثانیا فعالیت یا قضاوتی از سوژه را می رساند : [او] "یک مرد است"(طبقه بندی، ارتباط دادن)و ثالثا  گویای استدلالی است که ساختار یا شکلی را ایجاب می کند، رابطه ای بین سوژه که طبقه بندی می کند و ابژه که طبقه بندی شده یا به شمارش در می آید.
در اینجا به دو مانع برمی خوریم:  ابتدا،عدم امکان اینکه بدانیم آیا این ساختارها یا اشکال به ابژه تعلق دارند یا به سوژه، یا به هر دو آنها یا به رابطه آنها؛ و بدین ترتیب  عدم اطمینان به اعتبار این رابطه (نزاع ایده آلیسم و ماتریالیسم) اما از این هم  مهمتر مساله خود اندیشیدن یعنی اعتبار منطق مطرح می شود. به همین ترتیب، در ریاضیات ک.گودل(K.Gödel) (1906) در سال 1932 ثابت کرد که نمی توان با ابزارهای خود ریاضیات عدم وجود تناقض در این علم را به اثبات رساند.
برای پرهیز از این مشکلات حل ناشدنی و بغرنج ، ارسطو تنها به ساختارهای استدلالی و اعتبارشان پناه می برد، بدون آنکه به  محتوای درست یا نادرست گزاره هایی بپردازد که اغلب جای آنها را به حروف a, b, c می دهد.
همانطور که دستورزبان شناس بدون پرداختن به محتوا فقط به رعایت مقررات و دستورات زبان علاقمند است، منطق دان نیز تنها به  قواعد انسجامی که بر اندیشه حکم می رانند،  می پردازد و  بدین ترتیب منطق را به مطالعه ای بر  شرایط صوری  حقیقت تقلیل می دهد.

منبع:

Grawitz, Madeleine, 1993, Méthodes des sciences sociales, Paris, Dalloz, pp : 3-4